Invoering

Jheronimus Bosch maakte in verschillende kunstwerken gebruik van het emotionele thema van de hel. De herhaling die hier te zien is, was afkomstig uit het rechterpaneel van zijn epos, The Garden of Earthly Delights. Hier onderzoeken we de vele gedetailleerde kenmerken van dit stuk en plaatsen het in de algemene reeks van vier kunstwerken waaruit dit meerzijdige drieluik bestaat. De aard van de hel paste bij uitstek bij het werk van Jheronimus Bosch, een kunstenaar die genoot van de duisternis van het leven en die ook regelmatig bijbelse inhoud in zijn schilderijen gebruikte. Bosch was een kunstenaar die alles draaide om expressie en verbeelding, en hij zou veel onderwerpen uit de Bijbel opnieuw uitvinden die al bij talloze gelegenheden door andere kunstenaars waren gebruikt. Terwijl mensen als Van Eyck zich zouden concentreren op technische precisie, nam Bosch bestaande thema's en voegde daar zijn eigen buitengewone verbeeldingskracht aan toe. Zijn panel getiteld Hell is hier een perfect voorbeeld van.

Drieluik Tuin der Lusten

Het Tuin der Lusten drieluik als geheel toont een verhalende reeks die links begint met het Paradijs en de Schepping van Eva, in het midden verdergaat met de Mensheid voor de Vloed en rechts eindigt in de Hel. Op de tegenoverliggende, externe luiken begint het eigenlijke verhaal met de schepping van de wereld tot aan de derde dag. De mens begint in het Paradijs, valt vanwege Eva's ongehoorzaamheid wanneer ze de appel eet, en wordt uiteindelijk veroordeeld tot eeuwige verdoemenis als vergelding voor zijn zonden. De Hel van Bosch is een rijker gerealiseerde en individuele Hel dan de normale middeleeuwse onderwereld. Het is een wereld van gekheid. Op de achtergrond branden steden; het tafereel is koud, met een blauwachtige tint in veel van de kleuren, en het zit vol met intense details, en zelfs heel vreemde details. Bosch'Breughel op steroïden - hetzelfde gevoel van een wereld vol mensen die allemaal bezig zijn met hun eigen activiteiten, en vol nauwkeurig geobserveerde alledaagse voorwerpen, maar in de wereld van Bosch is alles vreemd genoeg veranderd in het spul van nachtmerries.

Beschrijving

Er is een mes met oren, zelfspelende roze doedelzakken en een groot paar billen die door het koor worden gebruikt als een hymneboek. Omdat dit de hel is, worden mensen gemarteld, maar Bosch bedenkt nieuwe manieren om mensenvlees te verwerken. Een demon met een vogelkop in een hoge stoel slikt en scheidt menselijke lichamen uit, een parodie op God die de mens schept. Er worden mensen aan een paal gespietst, een op een hobo - overal in dit schilderij zijn muzikale referenties, van de doedelzak tot een grote draailier, alsof de hel uit lawaai bestaat. Misschien vond Bosch muziek een van de grootste verleidingen om te zondigen, of misschien hield hij er gewoon niet van. In het midden van het schilderij staat misschien wel de grootste eigenaardigheid, een holle man wiens lichaam is gemaakt van, maar ook doorboord is door, een vreemde boom. Sommige kunsthistorici denken dat het gezicht, naar de toeschouwer gekeerd, een zelfportret is; dat kan' Het is niet te bewijzen, maar het gezicht lijkt vragen te stellen. In het eierschaalachtige gebroken lichaam van de man zitten drie kleine figuurtjes aan een eettafel.

Betekenis

Zolang er kunsthistorici zijn, zal over de betekenis van dit vreemde beeld worden gediscussieerd, maar de emotionele kracht ervan is onmiskenbaar. Bosch wilde kunst afleveren die tegelijkertijd kon doceren en entertainen. Hij verlangde naar een samenleving met een sterke morele ruggengraat en hoopte daarom dat zijn extravagante, soms brute boodschappen mensen op het juiste pad zouden kunnen leiden. Hoewel er veel onderzoek is gedaan naar het drieluik, en meer specifiek naar het paneel van de hel, hebben de meesten geconcludeerd dat Bosch' benadering redelijk typerend is voor de periode in termen van zijn interpretatie van de passages van de Bijbel. Het unieke is de expressieve artistieke manier waarop hij deze scènes levert, niet bang om zijn publiek te choqueren, zelfs te schrikken. Het algemene verhaal binnen het Hell-paneel is dat de mensheid is bezweken voor verleiding en het resultaat hiervan is de komst van het kwaad zelf en de verdoemenis. Bosch wijkt af van de warme, natuurlijke tinten van de vorige panelen en focust hier op duisternis, dood en wanhoop. Bosch laat een aanval op de ogen achter in dit stuk, levert zoveel extreme negativiteit als hij kan, geeft een sterke waarschuwing tegen verleiding en contrasteert dit ook met de vrolijke aangrenzende panelen.

Individuele gegevens

Bosch beeldt een brandende stad af in het bovenste deel van het Hell-paneel, en dit zou als een van de meest memorabele delen van de compositie dienen. Hij kiest voor relatief hedendaagse architectuur, wat meteen een link legt met zijn jeugdervaring waarin het huis van de familie Bosch zou afbranden. De rest van de scène is echter volledig los van de moderne wereld, omdat de kunstenaar een denkbeeldige wereld creëert die is gebouwd op pijn, lijden en straf. De creativiteit die hij aan de dag legt om dit te bereiken is buitengewoon en het blijft een van de mooiste voorbeelden van dit thema binnen de westerse kunst. Er is dan een overvloed aan nachtmerrieachtige figuren verspreid over de rest van het werk die elementen uit de realiteit combineren met de diepten van Bosch' verbeelding. Een uilachtig wezen is hier te zien, net als in elk van de andere panelen, een vleugje samenhang brengen tussen de verschillende kunstwerken. De versie in Hell is in het blauw gekleed en zit symbolisch bovenop een commode, terwijl gestrafte mensen aan zijn voeten lijden. Er komt een contract uit dat ondertekend moet worden en het einde van de mensenrechten markeert.

Er is ook een boomman die uitgaat van een aantal tekeningen van de kunstenaar en wordt getoond met een menselijk gezicht dat naar ons omkijkt en zijn bizarre lichaam met open schil onthult. Er zijn dan enkele menselijke oren met een mes dat ertussen uitsteekt plus een hele reeks messen en pijlen die in andere figuren zijn geplant. In een deel van het tafereel worden verschillende activiteiten op ijs uitgevoerd en bij enig onderzoek zijn er zelfs meer afbeeldingen gevonden die onder het ijs zelf op de loer liggen, die tijdens de ontwikkelingsfase door Bosch zijn bewerkt. Er zijn nog veel meer amendementen ontdekt, wat suggereert dat hij, ondanks zijn bereidheid om verschillende wezens in pen en inkt te oefenen, nog steeds iemand was die het leuk vond om een kunstwerk tot op de laatste minuut aan te passen, direct op het paneel zelf.

Voorbereiding

Jheronimus Bosch maakte in zijn carrière veel tekeningen, normaal gesproken als studies voor losse onderdelen van grotere composities. Zijn fantasierijke wezens waren niet helemaal spontaan, maar waren in plaats daarvan ontwikkeld met pen en inkt voordat elk schilderij begon. Er zijn tekeningen van een boomman en studies van monsters die vandaag de dag nog steeds bestaan, en sommige hiervan kunnen een voorbereiding zijn geweest voor de verschillende panelen van de Tuin der Lusten. Helaas zijn de meeste van zijn tekeningenzou het verstrijken van de tijd niet hebben geduurd en is mogelijk door zijn studio gegaan om zijn assistenten te begeleiden, wat onvermijdelijk tot schade of verlies heeft geleid. Verschillende pagina's die uit zijn carrière zijn ontdekt, bevatten veel veelvouden van ontwerpen, de ene figuur na de andere, die hij later zou weggooien of opnemen in zijn grotere stukken. In sommige van deze triptieken zou hij zoveel details gebruiken dat een gedegen voorbereiding essentieel was, vooral omdat veel van deze wezens uit het diepst van zijn geest nergens op gebaseerd waren en hun vormen dus volledig experimenteel waren.

Plaats

Het Hell-paneel, als onderdeel van The Garden of Earthly Delights, is sinds de jaren dertig te zien in het Prado Museum in Madrid. Een decreet dat de permanente bruikleen van het Patrimonio Nacional bevestigt, werd in 1943 voltooid. Het is momenteel gehuisvest in een opwindende kamer met verschillende andere kunstwerken van Bosch zelf, en dit gedeelte van het museum blijft een van de meest bezochte, hoewel het grootste deel van het museum is gespecialiseerd in Spaanse kunst voor de lokale gemeenschap. Engelbert II van Nassau was aanvankelijk eigenaar van het stuk onmiddellijk nadat het voltooid was, voordat het eigendom tot ongeveer het midden van de 16e eeuw overging op Hendrik III van Nassau. Het zou dan worden verworven door verschillende Noord-Europese hertogen en edelen totdat het aan het einde van de 16e eeuw naar Spanje overstapte.

Datum

Jheronimus Bosch maakte tussen 1490 en 1510 alle vijf de panelen van De Tuin der Lusten. Het is niet bekend in welke volgorde hij deze serie panelen vervaardigde en hoeveel hulp hij daarbij kreeg van zijn atelier. De wijdverbreide datering die aan het drieluik wordt toegeschreven, plaatst de kunstenaar ergens tussen de veertig en zestig jaar. De verwachting is dat de kunstenaar het hele project binnen een jaar of twee zou hebben voltooid, aangezien dit het tijdsbestek was dat bij enkele van zijn andere drieluiken werd genomen.

Bosch' andere interpretaties van de hel

Hieronymus Bosch produceerde een andere versie van Hell die tegenwoordig in de Gallerie dell'Accademia in Venetië, Italië, staat. Het was ook een panel binnen een groter project, naast Ascent of the Blessed, Terrestrial Paradise en Fall of the Damned into Hell. Deze krachtige scène bevat dezelfde duisternis en wanhoop als de versie in de Garden of Earthly Delights, maar met een veel kleiner aantal personages en details. We zien een vlaag van mensen die gemarteld worden in de onderste helft van het schilderij, wanhopig proberend om het hoofd boven water te houden in het met bloed getinte water. Skeletachtige wezens grijpen ze en proberen ze naar beneden te trekken in deze angstaanjagende afbeelding van demonische inhoud. De verlichting is hier dramatisch, met tonen van geel en oranje die zichtbaar zijn achter een hoge rotswand die een schaduw werpt over de onderstaande figuren. Een enkele boom staat slap naar links, symbolisch verstoken van leven of hoop. Hoewel het een gerespecteerd stuk is, behoort deze Venetiaanse versie niet tot de bekendste werken van de kunstenaar, hoewel het interessant is om te zien hoe hij het thema van de hel op verschillende manieren binnen zijn carrière aanpakte.